ODEZWA DO POLONII ŚWIATA w sprawie obchodów 150. rocznicy Objawień Maryjnych w Gietrzwałdzie, Toruń–Berlin, 2026 r.
Odczytana podczas Forum Polonijnego w Toruniu w dniach 24–26 kwietnia 2026 roku i przyjęta przez uczestników przez aklamację.
Drodzy Rodacy żyjący poza granicami Rzeczypospolitej,
zwracamy się do Państwa jako do tej części Narodu Polskiego, która od pokoleń współnosi odpowiedzialność za trwanie polskości poza granicami Ojczyzny. Polonia nigdy nie była jedynie zbiorowością rozproszonych emigrantów. Była i pozostaje wspólnotą pamięci, języka, wiary, kultury oraz historycznej odpowiedzialności. To właśnie dlatego na Polonii spoczywa dziś zadanie wyjątkowe: nie tylko zachowywać więź z Polską, lecz również strzec jej dobrego imienia, pilnować prawdy o jej dziejach oraz chronić jej duchowe i narodowe dziedzictwo.
W epoce relatywizmu, osłabiania pamięci historycznej i rozmywania tożsamości narodowych obowiązek ten nabiera znaczenia szczególnego. Naród nie trwa wyłącznie dzięki instytucjom państwowym, granicom politycznym czy doraźnym układom sił. Trwa przede wszystkim dzięki temu, co przekazywane jest z pokolenia na pokolenie: językowi, pamięci zbiorowej, kulturze, religii, obyczajowi, symbolom, wychowaniu i wierności wartościom, które ukształtowały jego duchowy profil. Tam, gdzie zanika pamięć o własnych korzeniach, słabnie również zdolność narodu do rozpoznawania samego siebie. Dlatego Polonia powinna postrzegać siebie nie tylko jako wspólnotę pochodzenia, lecz jako wspólnotę obowiązku — obowiązku wobec historii Polski, wobec jej tożsamości oraz wobec przyszłych pokoleń.
W tym sensie dzieje Polski nie mogą być rozumiane w oderwaniu od katolicyzmu, który współkształtował nie tylko życie religijne narodu, lecz również jego etos publiczny, kulturę polityczną i samo rozumienie wspólnoty. „Kościół stanowił jeden z filarów państwa”, a zarazem „misja dziejowa Polski polega na tym, by wprowadzić chrześcijańskiego ducha do polityki”. W tej perspektywie polskość nie jawi się jako rzeczywistość wyłącznie etniczna czy polityczna, lecz jako forma życia zbiorowego zakorzeniona w porządku moralnym, który wyrósł z katolicyzmu i z łacińskiej tradycji cywilizacyjnej.
Dlatego troska o Polskę nie może ograniczać się do deklaracji sentymentalnych ani okazjonalnych gestów pamięci. Oznacza ona konieczność ochrony wszystkiego, co stanowi o ciągłości naszego narodowego istnienia: prawdy historycznej, języka ojczystego, kultury, religijnego dziedzictwa, narodowych znaków pamięci oraz miejsc, w których historia Polski ujawniła swój głęboki sens duchowy. Do takich miejsc należy właśnie Gietrzwałd.
Znaczenie Gietrzwałdu ma charakter nie tylko religijny, lecz także historyczny, cywilizacyjny i narodowotwórczy. Miejsce to należy postrzegać jako jeden z tych punktów w dziejach Polski, w których w sposób wyjątkowo wyrazisty ujawnił się związek między wiarą, językiem, pamięcią historyczną i trwaniem wspólnoty narodowej. W realiach politycznego zniewolenia oraz nasilonych procesów wynaradawiania Gietrzwałd stawał się nie tyle jedynie przestrzenią kultu, ile duchowym ośrodkiem obrony polskości — rozumianej nie wyłącznie etnicznie, lecz jako zakorzenienie w określonym porządku moralnym, religijnym i kulturowym. W tym sensie znaczenie Gietrzwałdu wykracza poza historię lokalną i wpisuje się w szersze dzieje Polski jako narodu ukształtowanego przez chrześcijaństwo, odpowiedzialnego za przekazywanie własnego dziedzictwa oraz za współtworzenie i ochronę fundamentalnych wartości Cywilizacji Łacińskiej.
Dla Polaków żyjących poza granicami Ojczyzny Gietrzwałd powinien pozostawać nie tylko miejscem pamięci religijnej, lecz również symbolem ciągłości polskiej historii, trwałości narodowej kultury i moralnego obowiązku zachowania tego dziedzictwa dla przyszłych pokoleń. Polonia, która przez dekady potrafiła przechować polskość poza granicami państwa, ma dziś szczególne prawo, ale i szczególny obowiązek, aby stać się rzecznikiem tej pamięci w świecie. W sytuacji, gdy dziedzictwo narodowe bywa spłycane, marginalizowane lub wypierane z przestrzeni publicznej, przypominanie o Gietrzwałdzie staje się nie tylko aktem pobożności, lecz także aktem odpowiedzialności za historię Polski.
Właśnie dlatego zwracamy się do Polonii całego świata z apelem o objęcie szczególną troską pamięci o Gietrzwałdzie oraz o aktywne włączenie się w dzieło szerzenia wiedzy o jego znaczeniu dla Polski, dla polskiej tożsamości narodowej, dla historii naszego narodu oraz dla duchowego dziedzictwa, które współtworzyło Europę łacińską. Potrzebujemy dziś nie biernej pamięci, lecz świadomego i zorganizowanego działania: inicjatyw edukacyjnych, konferencji, publikacji, wystąpień publicznych, materiałów dla młodzieży, obecności w szkołach polonijnych, duszpasterstwie i mediach polonijnych.
Z tych względów zasadne i potrzebne wydaje się powołanie Międzynarodowego Komitetu na rzecz Upowszechniania Wiedzy o Gietrzwałdzie, którego zadaniem byłoby systematyczne przypominanie światu o roli tego miejsca w historii Polski, w dziejach polskiej wiary, w obronie narodowej tożsamości oraz w ochronie wartości Cywilizacji Łacińskiej. Komitet taki mógłby połączyć środowiska polonijne, naukowe, religijne, edukacyjne i społeczne wokół wspólnego celu: ochrony pamięci, która nie należy wyłącznie do przeszłości, lecz stanowi moralny fundament przyszłości.
Niech Polonia pozostanie tym, czym była w najtrudniejszych momentach naszych dziejów: strażniczką polskiego ducha, rzeczniczką prawdy o Polsce i opiekunką jej dziedzictwa. Niech troska o Gietrzwałd stanie się częścią tej wielkiej odpowiedzialności.
Z wyrazami szacunku i nadzieją na wspólne działanie,
Alina i Piotr Winiarscy
Zespół Gietrzwałd 150
Globalna Inicjatywa Polonii
przy stowarzyszeniu polonijnym
Poland Business Center World
Westhafenstraße 1
13353 Berlin, Niemcy
kontakt@gietrzwald150.org
www.gietrzwald150.org